I eldre tid var det fjorden som var den viktigaste ferdsleåra. Fjorden var vegen mot byen, havet og ut i verda. Fram til dalføra i fjordarmane gjekk det stiar og ridevegar, og folk tok seg fram ved å kryssa dei ulike fjellovergangane. Kransa rundt indre del av Sognefjorden, finn vi 5 av dei attverande 28 stavkyrkjene i landet. Fortidsminneforeninga forvaltar 4 av dei mest representative rundt Sognefjorden: Urnes, Borgund, Kaupanger og Hopperstad. Fortidsminneforeninga vart danna i 1844 fordi framsynte menn såg at tradisjonsrik arkitektur, som stavkyrkjene, var i ferd med å gå tapt. Stavkyrkjene er blant dei eldste ivaretekne trebygningane i verda og blir rekna som eineståande byggverk i verdsarkitekturen. Truleg vart stavkyrkjene reiste av dyktige handverkargrupper som hadde spesialisert seg på denne utfordrande byggjeteknikken. Dei hadde kunnskap og erfaring nok til å vita kva ein kunne få ut av treet, og kva som sette grenser. Grove stokkar vart omgjorde til bygningsdelar med få og enkle reiskapar. I eit samspel mellom tradisjon og nytenking skapte handverkarane byggverk folk aldri hadde sett maken til. Den spesielle konstruksjonen i stavkyrkjene våre har stått mot regn, vind og sol i hundretals år.

Kva er ei stavkyrkje?

Det har vore stavkyrkjer over heile Nord-Europa, men det er berre i Noreg dei er ivaretekne. Stavkyrkjene er bygde av malmfuru, som har tette årringar, og har kjerneved med mykje harpiks. I mellomalderen var det rikeleg med gamle, store tre i skogen. Dei gav framifrå trevyrke.Det vart bygt stavkyrkjer i 200 år, frå første halvdelen av 1100-talet og fram til då Svartedauden lamma landet i 1349. Meir enn tusen bygdesamfunn hadde då ei stavkyrkje. I dag står berre 28 att. Stavkyrkjene har namn etter mastene, stavane. Det viktigaste berande elementet er staven, og byggjemåten har fått namnet sitt: stavverk. Stavkyrkja er bygd på ei botnramme av sviller. Ramma er heva frå terrenget og kviler på fundamentsteinar. Veggplankane er sette ned i eit spor i botnsvilla og går opp i eit tilsvarande spor i stavlægjet. Les meir om korleis ei stavkyrkje er bygd på her.